Ποιότητα φωτισμού στο σύγχρονο χώρο εργασίας (μέρος γ)

Ως αποτέλεσμα της σύγχρονης έρευνας σε θέματα φωτισμού σε Ευρώπη και Αμερική, αναγνωρίζεται πλέον η σημασία του ποιοτικού φωτισμού στην αποδοτικότητα, την υγεία και την ευεξία των εργαζόμενων και υπογραμμίζεται η αξία της, ανεξάρτητης από πωλήσεις φωτιστικού εξοπλισμού, επαγγελματικής μελέτης φωτισμού από εξειδικευμένους μελετητές για τη δημιουργία ποιοτικών επαγγελματικών χώρων.

Τα πορίσματα από την πρόσφατα ολοκληρωμένη έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στις Η.Π.Α. από το ανεξάρτητο ερευνητικό κέντρο με την ονομασία Light Right μπορούν να συνοψιστούν στα ακόλουθα σημεία:

  • Ο σωστός και κατάλληλος φωτισμός αυξάνει την παραγωγικότητα.
  • Το 29 – 31% των εργαζόμενων σε χώρους με εφαρμογή αποκλειστικά και μόνο άμεσου φωτισμού, αξιολόγησε το περιβάλλον εργασίας του ως άβολο και δυσάρεστο.
  • Το 91% των εργαζόμενων που συμμετείχαν στην έρευνα αξιολόγησε ως ιδανικό, ως προς την εξασφάλιση συνθηκών οπτικής άνεσης και δημιουργίας ενός ευχάριστου εργασιακού περιβάλλοντος, ένα σύστημα φωτισμού που περιελάμβανε συνδυασμό άμεσου / έμμεσου φωτισμού, ομοιόμορφο φωτισμό κατακόρυφων επιφανειών (wallwashing) και κάποια μορφή έλεγχου της έντασης του φωτισμού.
  • Η δυνατότητα ελέγχου του φωτισμού σε κάθε θέση εργασίας διαπιστώθηκε ότι λειτουργεί θετικά ως προς την παροχή κίνητρου στους εργαζόμενους για αύξηση της παραγωγικότητας τους, ως προς τη διατήρηση της προσοχής στην εργασία τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα καθώς και ως προς την εξασφάλιση μεγαλύτερης ακρίβειας στην εκτέλεση των καθηκόντων τους.
  • Οι εργαζόμενοι που ήταν ικανοποιημένοι με το φωτισμό του εργασιακού τους χώρου αξιολόγησαν θετικά και το συνολικό περιβάλλον εργασίας τους.
  • Είναι η πρώτη φορά που αναλύθηκε, περιγράφτηκε και αποδείχτηκε ερευνητικά η άμεση σύνδεση του φωτισμού με την παραγωγικότητα, την άνεση και την ικανοποίηση στον εργασιακό χώρο.

Το Γερμανικό Ινστιτούτο Εφαρμογών Φωτισμού με την ονομασία DIAL, είναι ένα από τα πιο αναγνωρισμένα κέντρα ερευνών για το φωτισμό διεθνώς. Το 1999 διεξήγαγε έρευνα σχετικά με τις προτιμήσεις των εργαζόμενων για έναν αριθμό σεναρίων φωτισμού ενός τυπικού εργασιακού χώρου, χρησιμοποιώντας μια σειρά από διαφορετικά συστήματα φωτισμού. Οι εκτιμήσεις των εργαζόμενων έγιναν σε σχέση με τη λειτουργικότητα, την αίσθηση φωτεινότητας και τη συνολικά ικανοποιητική εικόνα του χώρου. Ένα από τα κεντρικά πορίσματα ήταν ότι τα σενάρια φωτισμού του εργασιακού χώρου που περιείχαν επιπλέον φωτισμό ανάδειξης, ιδίως σε πίνακες και επίτοιχα αντικείμενα καθώς και πάνω στα γραφεία, χρησιμοποιώντας φωτιστικά τύπου spotlight ή άλλες σημειακές πηγές φωτισμού, ήταν προτιμητέα σε σχέση με όλα τα υπόλοιπα σενάρια. Τα πορίσματα αυτά ενισχύουν την προσέγγιση ότι βέλτιστα αποτελέσματα μπορούν να εξασφαλιστούν από ένα συνδυασμό από τους διάφορους τύπους φωτισμού (άμεσος, έμμεσος, ανάδειξης, τοπικός, διακοσμητικός κλπ).

Η Susanne Fleischer είναι μια διακεκριμένη Γερμανίδα ερευνήτρια και επικεφαλής του ερευνητικού προγράμματος Lighting Harmony. Σύμφωνα με τις έρευνες διαπιστώθηκε ότι η διάθεση, η παρακίνηση, η απόδοση και τα συναισθήματα ικανοποίησης των εργαζόμενων σε ένα χώρο γραφείου, διαφέρουν σημαντικά κατά τη διάρκεια της ημέρας, ανάλογα με τα επίπεδα εσωτερικού και εξωτερικού φωτισμού και τους προσωπικούς τους εικοσιτετράωρους βιορυθμούς. Πιο συγκεκριμένα ανακαλύφθηκε ότι οι εργαζόμενοι προτιμούν άμεσο φωτισμό κατά τη διάρκεια μιας συννεφιασμένης ημέρας και έμμεσο φωτισμό κατά τη διάρκεια μιας ηλιόλουστης ημέρας. Επίσης διαπιστώθηκε ότι ο φωτισμός με ‘ψυχρή’ θερμοκρασία χρώματος επιδρούσε πιο άμεσα στην παρακίνηση των εργαζόμενων σε σχέση με το φωτισμό με ‘θερμή΄ θερμοκρασίας χρώματος. Η σημασία των ευρημάτων της έρευνας αυτής, είναι ότι μια στατική σκηνή φωτισμού καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας (που αποτελεί το κανόνα στην πλειοψηφία των εγκαταστάσεων φωτισμού στους επαγγελματικούς χώρους), δεν αποτελεί την ιδανικότερη λύση για την παροχή κίνητρου στους εργαζόμενους και κατά κανένα τρόπο δεν προάγει την αποδοτικότητα τους. Πιο επιθυμητό είναι ένα δυναμικό σύστημα φωτισμού, το οποίο να προσφέρει τη δυνατότητα  διαφοροποίησης όχι μόνο της έντασης του φωτισμού, αλλά επίσης την αναλογία άμεσου / έμμεσου φωτισμού που χρησιμοποιείται, καθώς και τη θερμοκρασία χρώματος. Η σύγχρονη τεχνολογία προσφέρει σήμερα τα κατάλληλα εργαλεία ώστε να είναι εφικτή η δημιουργία σεναρίων φωτισμού για επαγγελματικές εφαρμογές που είναι εργονομικά κατάλληλες και επιπλέον επηρεάζουν θετικά τα υποκειμενικά συναισθήματα ικανοποίησης των εργαζόμενων.

Η επίδραση του φωτός στο ανθρώπινο ‘βιολογικό ρολόι’, στον τρόπο δηλαδή που το ανθρώπινο σώμα έχει μάθει να λειτουργεί κατά τη διάρκεια του καθημερινού 24-ωρου κύκλου, είναι γνωστή. Το φυσικό φως, ως ο πραγματικός ρυθμιστής αυτού του εσωτερικού ρολογιού, έχει την ικανότητα να ενεργοποιεί αλλά και να χαλαρώνει τον άνθρωπο, ανάλογα με τον τύπο και τη φασματική του κατανομή. Πρόσφατες επιστήμονες έρευνες στο Πανεπιστήμιο Brown στις ΗΠΑ, έδειξαν ότι το φως με μήκος κύματος μεταξύ 410 – 460 nm μπορεί να ενεργοποιήσει τον ανθρώπινο οργανισμό αφού στο εύρος αυτό σχετικά μικρότερες ποσότητες φωτός θεωρούνται  επαρκείς. Οι κύριες διαπιστώσεις των ερευνών αυτών  ήταν ότι το φως δεν επηρεάζει απλά το ανθρώπινο σώμα αποκλειστικά μέσω της όρασης. Ανακαλύφτηκε ότι ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει επίσης ένα αποκαλούμενο ‘τρίτο μάτι’, που δεν είναι άλλο από ένα μοναδικό μη-οπτικό φωτοευαίσθητο κύτταρο στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, το οποίο συνδέεται άμεσα με το οπτικό νεύρο, το οποίο με τη σειρά του ρυθμίζει τους βιορυθμούς του σώματος. Αυτό που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι το κύτταρο αυτό ανταποκρίνεται ιδιαίτερα σε συγκεκριμένα  μήκη κύματος φωτός, τα οποία βρίσκονται στην μπλε περιοχή του ορατού φάσματος. Η έκθεση σε μπλε ή ψυχρό-μπλε φως, φαίνεται ότι ενθαρρύνει το οπτικό νεύρο να περιορίσει στο ελάχιστο την παραγωγή μελατονίνης (η οποία είναι υπεύθυνη για τη διαδικασία του ύπνου) και ως εκ τούτου μπορεί να ενεργοποιήσει τον ανθρώπινο οργανισμό. Επιπλέον βρέθηκε ότι τα επίπεδα φωτισμού δεν είναι απαραίτητο να είναι ιδιαίτερα υψηλά.

Πρόσφατες έρευνες του Lighting Research Center στη Ν. Υόρκη έδειξαν ότι 18 lux μπλε φωτός είναι πιο αποτελεσματικά στη μείωση των επιπέδων μελατονίνης από 450 lux λευκού φωτός. Ένας νέος λαμπτήρας φθορισμού Τ8 με την ονομασία Skywhite αναπτύχθηκε για να ανταποκριθεί πρακτικά στα αποτελέσματα της έρευνας αυτής. Με την υψηλότερη θερμοκρασία χρώματος (8000Κ) που σήμερα είναι διαθέσιμη στους λαμπτήρες φθορισμού, εκπέμπει φως πολύ κοντά στο φως της ημέρας και η φασματική του κατανομή περιέχει ποσότητα μπλε φωτός στα μήκη κύματος 410 – 460 nm. Έχει επίσης υψηλή φωτεινή απόδοση (4900 lumen στην έκδοση των  58W) και πολύ καλή χρωματική απόδοση (1B, Ra>80). Σύμφωνα με τους κατασκευαστές του, η χρήση του λαμπτήρα Skywhite βελτιώνει σημαντικά το κοντράστ, μειώνει την οπτική κόπωση, ενισχύει την δραστηριότητα και μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα. Τα πλεονεκτήματα αυτά καθιστούν το λαμπτήρα αυτό ως την ιδανική επιλογή σε χώρους όπου απαιτείται προσομοίωση φωτός ημέρας υψηλής ποιότητας για την εξασφάλιση υψηλών επίπεδων ενεργητικότητας στους εργαζόμενους στους χώρους αυτούς.

Η σημασία της σύγχρονης έρευνας για το σχεδιασμό του φωτισμού επαγγελματικών χώρων μπορεί να συνοψιστεί στα ακόλουθα:

  • Για τον ιδανικό φωτισμό κάθε επαγγελματικού χώρου θα πρέπει να χρησιμοποιούνται συστήματα άμεσου / έμμεσου φωτισμού και φωτισμού των κάθετων επιφανειών wall-washing).
  • Το τελικό αποτέλεσμα του φωτισμού θα πρέπει πάντοτε να επιτυγχάνεται από ένα  συνδυασμό φωτιστικών σωμάτων.
  • Η ύπαρξη κατάλληλων συστημάτων ελέγχου του φωτισμού που να επιτρέπει τη διαφοροποίηση των επίπεδων και της κατανομής του φωτισμού ανάλογα με την ώρα της μέρας και τις εξωτερικές συνθήκες, κρίνεται απαραίτητη.
  • Η δυνατότητα τοπικού έλεγχου είναι σε γενικές γραμμές επιθυμητή.
  • Πηγές φωτισμού με μήκος κύματος μεταξύ 410 – 460 nm  μπορούν να ενεργοποιήσουν τον οργανισμό και την αποδοτικότητα των εργαζόμενων, αφού στο εύρος αυτό σχετικά μικρότερες ποσότητες φωτός θεωρούνται  επαρκείς

Θεόδωρος Δ. Κοντορήγας BSc MBA MSc PLDA SLL

Θεόδωρος Κοντορήγας και Συνεργάτες Μελετητές Αρχιτεκτονικού Φωτισμού

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s