Αρχιτεκτονικός και θεατρικός φωτισμός (Μέρος Β’)

09Οι διαδικασίες σχεδιασμού του θεατρικού και του αρχιτεκτονικού φωτισμού είναι συγγενείς αλλά όχι όμοιες. Παρά τη μεγάλη σημασία της μελέτης των τεχνικών που χρησιμοποιούνται στο θέατρο, η χρησιμοποίηση τους στην αρχιτεκτονική προϋποθέτει την κατανόηση των περιορισμών τους. Αναφορικά με τις διαφορές των δυο σχεδιασμών, δυο είναι εκείνες που έχουν σημαντική επίδραση τόσο στη φύση των προβλημάτων σχεδιασμού όσο και στη λύση τους. Η μια έχει να κάνει με το μέγεθος και τη χρήση ενός χώρου και η άλλη με τη φύση του παράγοντα χρόνου.

Πιο συγκεκριμένα, στο θέατρο ή σε οποιοδήποτε άλλο χώρο με σκηνή, υπάρχει πάντοτε μια νοητή διαχωριστική γραμμή μεταξύ του χώρου των θεατών και της σκηνής. Τα περισσότερα έργα εξελίσσονται στη σκηνή ενώ οι θεατές κάθονται στην πλατεία του θεάτρου. Αυτό σημαίνει ότι κάθε σκηνική κατασκευή μπορεί να ειδωθεί από μια και μόνο οπτική γωνία, η οποία μάλιστα είναι στατική αφού η θέση του θεατή δεν αλλάζει κατά τη διάρκεια της παράστασης. Η αισθητική εικόνα των χρησιμοποιούμενων θεατρικών προβολέων δεν είναι ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας στο σχεδιασμό του θεατρικού φωτισμού και σε γενικές γραμμές υπάρχει μεγαλύτερη ευκολία στην απόκρυψη των φωτιστικών από τη κοινή θεά. Η πρόκληση θάμβωσης ή οπτικής ενόχλησης στους ηθοποιούς επίσης δεν είναι πρόβλημα αφού είναι αυτονόητο ότι οι ηθοποιοί πρέπει να παρουσιάζονται με το καλύτερο δυνατό τρόπο. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι ότι το μέγεθος του χώρου και φυσικά της συνολικής οπτικής εμπειρίας είναι δεδομένο. Η σκηνή δεν αλλάζει μέγεθος κατά τη διάρκεια της παράστασης και η απόσταση των θεατών από τη σκηνή είναι πάντοτε δεδομένη.

Στην αρχιτεκτονική οι χρήστες του χώρου μπορούν και είναι επιθυμητό να κινούνται ελευθέρα και άνετα σε όλους τους χώρους. Η ενσωμάτωση του εξοπλισμού στην αρχιτεκτονική αποτελεί προτεραιότητα κάθε μελετητή φωτισμού αφού είναι πάντοτε επιθυμητό να είναι ορατά τα αποτελέσματα του φωτισμού και όχι οι φωτεινές πηγές. Ο σχεδιασμός των λεπτομερειών για την ενσωμάτωση του εξοπλισμού στην αρχιτεκτονική απαιτεί μακρόχρονο σχεδιασμό και καλή συνεργασία μεταξύ όλων των μελών της ομάδας σχεδιασμού. Η εκπόνηση της ανάλογης μελέτης θα πρέπει να ανατίθεται στους υπεύθυνους μελετητές φωτισμού  από τα πρώτα σταδία σχεδιασμού ενός έργου. Τέλος η αισθητική εικόνα των φωτιστικών θα πρέπει να είναι όχι μόνο αποδεκτή αλλά και σε συμφωνία με το χαρακτήρα και τη διακόσμηση του συγκεκριμένου χώρου.

Στο θέατρο ο ηθοποιός μπορεί να φωτιστεί από οποιαδήποτε γωνία και κατεύθυνση. Όμως οι επισκέπτες ενός ξενοδοχείου ή ενός εστιατορίου δεν είναι ηθοποιοί και απλά πολλές πιθανές θέσεις για φωτιστικά και γωνίες φωτισμού δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για λόγους ασφάλειας και οπτικής άνεσης των επισκεπτών. Ο χώρος δεν παρατηρείται απλά αλλά χρησιμοποιείται από τους χρηστές του. Η δημιουργία μοναδικών λεπτομερειών φωτισμού στο αρχιτεκτονικό περιβάλλον είναι εξαιρετικής σημασίας ενώ σπανίως εξετάζονται σε ένα θεατρικό περιβάλλον. Η δημιουργία συγκεκριμένων λεπτομερειών φωτισμού από το μελετητή φωτισμού, όπως για παράδειγμα η ενσωμάτωση συστημάτων έμμεσου φωτισμού σε ένα χώρο θα πρέπει να εξετάζεται από τα πρώτα στάδια κατασκευής ενός έργου.

Η άλλη μεγάλη διάφορα μεταξύ θεατρικού και αρχιτεκτονικού φωτισμού έχει να κάνει με τη φύση του χρόνου. Η αρχιτεκτονική βιώνεται σε πραγματικό χρόνο και σε ένα πραγματικό περιβάλλον υπό το   φυσικό φως. Στο θέατρο ο χρόνος είναι συμπυκνωμένος και ο χώρος με απουσία φυσικού φωτός.  Ένα θεατρικό έργο μπορεί να απαιτεί την παρουσίαση κάθε ώρας μιας μέρας και όλων των εποχών του χρόνου μέσα σε λίγες ώρες. Η μετάβαση από τη μια σκηνή φωτισμού στην άλλη απαιτεί λεπτομερή σχεδιασμό και ακρίβεια δευτερόλεπτου ενώ ο τυπικός αριθμός διαφορετικών σκηνών σε μια παράσταση μπορεί να είναι αρκετά μεγάλος. Συχνά η θεατρική αφήγηση μπορεί να εκφραστεί με λέξεις, κίνηση ή μουσική κάτι που απαιτεί επίσης εξαιρετική ακρίβεια στο χρόνο αλλαγών των σκηνών φωτισμού. Αυτή η πολυπλοκότητα και η ακρίβεια απλά δεν απαιτούνται στις περισσότερες αρχιτεκτονικές εφαρμογές.

Ο παράγοντας σύγχρονη τεχνολογία

Στις μέρες μας πραγματοποιείται ένα άνευ προηγούμενου πάντρεμα των τεχνολογιών φωτισμού που χρησιμοποιούνται στον αρχιτεκτονικό και στο θεατρικό χώρο. Αρκετές είναι πλέον οι ‘παραδοσιακές’ εταιρίες αρχιτεκτονικού φωτισμού που έχουν εντάξει στις γραμμές παραγωγής τους φωτιστικά που είναι κατάλληλα για τη δημιουργία θεατρικών εφέ. Παρομοίως ολοένα και περισσότερες εταιρίες κατασκευής θεατρικών φωτιστικών δίνουν βαρύτητα στη αισθητική εικόνα των προϊόντων τους καθώς και στη διάρκεια ζωής των φωτεινών πηγών που χρησιμοποιούν. Το γεγονός ότι τα όρια μεταξύ αρχιτεκτονικού και θεατρικού φωτισμού από άποψη εξοπλισμού τείνουν να γίνουν δυσδιάκριτα λειτουργεί φυσικά προς όφελος των μελετητών φωτισμού. Σήμερα η τεχνολογία τους εξασφαλίζει απλόχερα όλα τα απαραίτητα εργαλεία για να πραγματοποιήσουν τις ιδέες τους για τη δημιουργία ενός πιο ενδιαφέροντος νυκτερινού περιβάλλοντος.

Θα πρέπει τέλος να τονισθεί ότι οι τεχνικές θεατρικού φωτισμού που χρησιμοποιούνται στην αρχιτεκτονική δεν αποτελούν πανάκεια για κάθε εφαρμογή και δεν προσφέρουν λύση σε όλα τα προβλήματα αρχιτεκτονικού φωτισμού. Παρολαυτά αποτελούν εξαιρετικά χρήσιμα εργαλεία και  αστείρευτη πηγή έμπνευσης για τους κατάλληλους εκείνους τρόπους που η αρχιτεκτονική τις νυκτερινές ώρες μπορεί να γίνει πιο ενδιαφέρουσα και δυναμική.

Θεόδωρος Δ. Κοντορήγας BSc MBA MSc PLDA SLL

Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Ειδικοί Σύμβουλοι – Μελετητές  Αρχιτεκτονικού Φωτισμού

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s